Ses Sistemleri

Ses sistemleri bir çoğumuzun ilgilendiği , zevk aldığı hatta hobisi olan bir konu.

Bu konuyla ilgili bir yazı yazmak istedim. Yazının eksik ya da yanlış olabilecek kısımları olabilir daha sonra düzeltebiliriz.

 

Konuya sert bir giriş yapmadan evvel bazı hususların altını çizmekte fayda var.

Ses nedir?

Birçok yerde kulağımızı uyaran veya kulağımızın duyduğu titreşimler olduğu söylenir. Kısmen doğru fakat kulağımızın duymadığı seslerde vardır. Sesin dalga genişliği hertz isimli birim ile ölçülür. Şiddeti ise desibel ile. Hertz saniyedeki titreşim sayısıdır. İnsan kulağı 20 hertz ile 20,000 hertz arasını duyabilir. Ancak geriye kalan kısımlar ancak algılanabilir. Mesela 20 hertz altı bas sesleri kulağımız algılayamaz ancak duyma sınırı içindekilerle birlikte bunu hissedebiliriz. Bu birazda sarsıntı olarak algılanır. Yine en çok tartışılan 20,000 hertz üstü sesler orta ve tiz seslerin yankılanması ve derinliği olarak algılanır.

Ses konusunu kapatmadan önce birkaç bilgiyi daha verelim.

Ses dalgaları genel olarak havada veya suda yayılır. Sesin yayılabilmesi için muhakkak bir ortamda bulunması gerekir. Boşlukta ses yayılmaz.

Ayrıca insan kulağı zamanla hassasiyetini kaybeder ve duyma aralığı azalır.

 

                                                                                          Şekil Alıntıdır.

Yaklaşık ses Örnek seviyesi ( dB )

SES SEVIYESI (dB) BILINEN SESLER
0 dB insan kulağının duyabileceği en düşük ses

30 dB  sessiz konuşma

50 dB Yağmur düşüşü, sessiz ofis, Buzdolabı, Havalandırma

60 dB Bulasık makinesi, Dikiş makinesi, normal bir konuşma.

70 dB Yoğun trafik, elektrikli süpürge, saç kurutma makinesi

80 dB Çalar saat, Metro ; fabrika gürültüsü

90 dB Tiras makinesi, Kamyon trafiği, Çim biçme makinesi

100 dB Kar aracı, çöp kamyonu, müzik seti

110 dB Rock konseri,elektrikli Testere

120 dB Uçağın havalanışı, gece klübü

130 dB Delici çekiç

140 dB Av tüfeği, Hava hücum uyarı sistemi

180 dB Roket sesi

 

Desibel birimi logaritmik olarak artar 3 db ses 2 kat fark demektir. Yani 90 db den 100 db çıkan ses 10 kat artmış demektir.

 

Ses sistemleri,

 

Ses sistemleri gruplara ayrılabilir ama genel olarak hepsi yapısal olarak benzerdir.

 

Ev sistemleri , Oto sistemleri , konser sistemleri vs.

Arada çok sıra dışı uygulamalar olsa da mantık aynı.

 

Ses sistemlerinin parçaları

 

Ana ünite. ( Kaynak )

 

Bu aygıt çalıcı olarak görev yapar. Elimizde olan ses bilgisini sistemimizin algılayabileceği sinyallere çevirir.

Kaset çalarlar kasette ki ses bilgisini manyetik okuyucu vasıtası ile okuyup bir sonraki birim olan amfi veya ses işlemcisine yollar. Cd çalarlar aynı şekilde optik olarak okurlar ve ses sinyallerini dijitalden analoğa çevirir sonra ki birime yollar. Burada kaynak okuyucu değişebilir. Plak olur Usb bellek olur ama mantık ve işleyiş aynıdır.

Radyo ve uydu alıcıları ise alıcı vasıtası ile yayını belirler düzgün biçimde dönüştürüp sonraki birime aktarır.

 

Burada belirtilmesi gereken konu Yayın veya ses bilgisinin depolanmış olduğu kaynak kalitesi toplam ses kalitesini etkileyen ana unsur olur. Elimizde ki kaset veya CD bozuk ise sistemimizin geri kalan kısmı ne kadar kaliteli olursa olsun sadece kasetin bozuk sesini dinleriz.

Bozuk derken tamamı ile bozuk olması da gerekli değildir. İyi dönüştürülmemiş bir Mp3 de ses sistemimizden istenilen verimi almamızı engeller.

 

Burada değinmemiz gereken bir konu daha belirdi.

Ses kaynakları:

Kaset : Artık eskiyen bu teknolji manyetik bant ve oynatıcı üzerinde bulunan mekanik okuyucu ile bilginin aktarılmasından oluşur. Fazla detaya girmeye gerek yok.

Çift taraflı olarak kullanılır örnekteki kaset 60 dakikalık kaset. Her yüzü 30 ar dakika. Tamamen mekanik bir sistem.  120 dakikaya kadar yaygın olarak kullanılır. Ve kendi aralarında metal krom diye de ayrılırlar.

 

Cd : Compact Disc

 

Bu teknoloji ise Sony ve philips firmaları tarafından geliştirilen en yaygın sistemdir.

Bunda kendi etrafında dönen disk üzerine sayısal olarak kodlanmış bilgiler lazer ve optik okuyucu vasıtası ile alınır. Kayıp en azdır. Kendi arasında da değişik biçimleri bulunur. Audio Cd bildiğimiz müzik cdleri dir. DVD daha gelişmiş kapasiteye sahip kodlaması farklı bir sistemdir görünüş hemen hemen aynıdır. Cd ye 74-80 dakika ses kaydı yapılır. DVD ise 120 dakika video kapasitesine sahiptir. Cd de fazla detaya inmeden Cd de bilgiler PCM ( Pulse Modulation Code) 16 bit / 44,1 khz  2 kanal stereo ses kaydı vardır. Bu şekilde 1 dakikalık dijital ses kaydı CD'de 10,09mb yer kaplar

Yine Sony ve philips tarafından geliştirilen Süper audio CD ve Blu-ray formatları da 12 cm disklerde kapasite ve kodlama farkı ile piyasaya sürüldüler.

Yalnız SA-Cd lerde Ses çok kanal stereo veya çevresel olarak kaydedilebilir. Tabi her zaman ki gibi Stüdyo kaydı da belirleyici oluyor.

Ses kalitesi ile ilgilenen bir çok kişi Tercihini genelde Cd veya süper audio cd den yana yapacaktır. Sa-Cd de PCM yerine DSD denilen kodlama ile daha fazla ses kalitesi elde edilir. Ses 120 db hassasiyet ve 100,000 hertz e kadar genişlik sunar.

 

Plak : Günümüzde yaygın olarak kullanılmasa bile eskiden yaygın olarak kullanılan bir biçimdi. Cd teknolojisinin atası olarak bilinir. Genelde PVC veya ebonitten yapılırlar. Üzerinde sesler girinti ve çıkıntı şeklinde kodlanmıştır.

Okuyucu bir iğnedir. Plak döndükçe iğne sesi okur ve amfiye yollar.

 

Radyo: Bir verici tarfından yapılan yayını okur.

Ses kalitesi tatminkar dır. Hatta uydudan yapılan radyo yayınları (DAB) Cd kalitesindedir.

MP3 ve benzer formatlar:

 

Ses Cd de çok yer kaplaması ve nakil zorluğu nedeniyle belirli bir algoritma sıkıştırılır. Normalde 80 mb olan bir şarkı 4-5 mb a düşer. Tabi ses kalitesi de Belirli oranda düşer. Mp3 e alternatif olarak değişik kodlamalarla Wma  atrac aac ogg gibi kodlamalar da vardır. Bunlarda sesi belirleyici olan saniyede ki bilgi sayısıdır. Yaygın olarak mp3 ve wma 128 bit/ saniye kullanılır. Ses kalitesi

Kabul edilebilir seviyenin çok altındadır. Bir Cd ye (700mb) ortalama 150-200 tane mp3 sığar ses kalitesinden çok pratiklik arayan kişiler tarfından tercih edilir. Bu format yaygın olarak Cd ile kullanılsa da hard disk veya taşınabilir bellek ile de kullanılır.

 

Eko ve Ses işlemcileri, Cross overlar:

 

Kaynak çalıcıdan sonra veya bazen üzerine birleşik olarak ses üzerinde düzenleme yapan duymak istediğiniz Frekansları ayarlayan yükseltip alçaltan aletlerdir.

Ekolar direk olarak belirli frekansları +10 db  -10 db  açar ve kısar. 2 band dan 20 banda kadar yaygın kullanılır ve çoğu çalıcının üzerinde benzer ayarlar bulunur. Her banda 1 frekans verilir. 8 band ekoda 80hz 120hz 200hz 600hz 2000 hz 6000hz 10,000 hz 16,000 hz  gibi frekanslar için değiştirme imkanı bulunur.

Kablolama ile ilgili bilgiler

 

10 awg : ~35 amper
Class D (~70% verim) - <350 watt
Class A/B (~50% verim) - <250 watt

8 awg: ~55 amper
Class D (~70% verim - <550 watt
Class A/B (~50% verim ) - <400 watt

6 awg: ~87 amper
Class D (~70% verim ) - <875 watt
Class A/B (~50% verim ) - <625 watt

4 awg: ~140 amper
Class D (~70% verim ) - <1400 watt
Class A/B (~50% verim ) - <1000 watt

2 awg: ~220 amper
Class D (~70% verim ) - <2200 watt
Class A/B (~50% verim ) - <1500 watt

1/0 awg: ~350 amper
Class D (~70% verim ) - <3500 watt
Class A/B (~50% verim ) - <2500 watt

2/0 awg: ~440 amper
Class D (~70% verim ) - <4400 watt
Class A/B (~50% verim ) - <3000 watt

4/0 awg: ~700 amper
Class D (~70% verim ) - <7000 watt
Class A/B (~50% verim ) - <5000 watt